MARKETING TRONG SỰ VẬN HÀNH CỦA NỀN KINH TẾ – Vì sao người làm Marketing cần hiểu Kinh tế học? (P1)
- @talkativeanya
- 9 thg 1
- 13 phút đọc
Khi còn ngây ngô, tôi của tuổi 20 từng cho rằng Marketing là một công việc tự do, sáng tạo không giới hạn với những ý tưởng bay bổng mà thiếu nhận thức rằng sự tự do này có ràng buộc trong phạm vi kinh doanh của doanh nghiệp, hay rộng hơn là có chịu những quy luật vận hành của nền kinh tế. Trước khi đến với những bài viết chi tiết về ngành Marketing, người viết mong bạn đọc sẽ có một cái hình dung rộng hơn về các nền kinh tế vận động như nào, doanh nghiệp nằm ở đâu trong dòng chảy kinh tế và Marketing có vai trò nào trong chuỗi giá trị của hoạt động kinh doanh.
Marketing không tồn tại độc lập, mà vận hành như một phần của nền kinh tế và hệ thống doanh nghiệp. Hiểu kinh tế học giúp người làm Marketing hiểu luật chơi thị trường trước khi nghĩ đến sáng tạo.
VÌ SAO KINH TẾ HỌC LÀ NỀN TẢNG BẮT BUỘC CỦA MARKETING?
Dù bạn lựa chọn chuyên ngành nào, học tại trường học nào, tại quốc gia nào, miễn là chuyên ngành của bạn có liên quan tới kinh doanh & kinh tế, bạn sẽ luôn phải học những môn học nhập môn như Kinh tế học, Kinh tế vi mô, Kinh tế vĩ mô, Kinh tế lượng, Lịch sử các học thuyết Kinh tế vv… Tại sao lại như vậy?
Để giải thích về Kinh tế là gì, lí do vì sao người học Marketing cần học những kiến thức vĩ mô, có phần hàn lâm, hãy cùng hiểu về vai trò của Marketing trong Kinh doanh nói riêng và Kinh tế nói chung dưới hình dung như một trò chơi điện tử - lấy những trận đánh 5 vz 5 của Liên minh Huyền thoại làm ví dụ.
KHI MỖI ĐỘI LÀ MỘT DOANH NGHIỆP
Trong một trận đánh Liên minh gồm 5 tướng, chia ra làm 3 đường. Chiến thuật cơ bản (hoặc chiến thuật người viết quen thuộc) là chia đường trên cho đấu sĩ (khỏe), đường giữa cho pháp sư (linh hoạt), đường dưới là cặp đôi xạ thủ và bác sĩ (yếu đầu game nhưng khỏe cuối game) và một vị trí rừng để hỗ trợ linh hoạt. Đầu game là lúc các bên tìm cách đẩy trụ và nuôi dưỡng sức mạnh (bằng việc lên cấp, thu thập xu mua trang bị và cướp các vật phẩm tăng chỉ số). Việc giết tướng địch không phải mục tiêu chính, đây chỉ là một phần để đạt chiến thắng cuối cùng khi đánh chiếm nhà địch. Mục tiêu của toàn bộ trò chơi là tiếp cận tới khu vực nhà chính của đối thủ và đánh chiếm hoàn toàn. Toàn bộ trò chơi này, có sIự tương đồng với cách vận hành của các doanh nghiệp trong nền kinh tế.
Trong thực tế kinh doanh cũng vậy. Mục tiêu của các doanh nghiệp khi cạnh tranh không phải là triệt tiêu và tìm cách khiến doanh nghiệp khác tê liệt bộ máy. Mục đích chính là cạnh tranh thị phần khách hàng mà doanh nghiệp khác đang có, thu về lợi thế tài nguyên đối thủ đang khai thác.
Các doanh nghiệp (đội chơi) với năng lực nhân sự (tướng), tiềm lực tài chính (xu), nguồn lực phát triển khác nhau (lợi thế rừng) có mặt trên thị trường (bản đồ trò chơi) với những thị phần (nhà chính) đang sở hữu được đo lường bằng số lượng khách hàng, doanh số đang khai thác... Để mở rộng quy mô doanh nghiệp, các bên cạnh tranh (tấn công) để nhận được thị phần mà đối thủ đang sở hữu.
NỀN KINH TẾ "ĐIỆN TỬ" & "CHÍNH PHỦ" LIÊN MINH
Nhưng trò chơi không kết thúc khi bạn đã chiến thắng 1 quân địch bởi trận đánh này, chỉ là một trong rất nhiều trận đánh của toàn bộ trò chơi. Rất nhiều trận chiến được khởi chạy với hàng loạt nhóm người chơi khác nhau (các doanh nghiệp khác cũng đang cạnh tranh), tạo ra cuộc đua về xếp hạng thành tích và phần thưởng từ hệ thống Liên Minh. Hoặc là xếp hạng cao (thành tích và nội lực sức mạnh đội nhóm tốt), hoặc là chi trả rất nhiều tiền nạp (tài chính đội chơi tốt), hệ thống sẽ trả cho bạn những vật phẩm khan hiếm đáng giá khác nhau.
Cứ như vậy, các nhóm chơi sẽ cạnh tranh liên tục trong guồng đánh map, săn đồ, leo rank... và mở rộng quy mô trò chơi khi thu hút những người chơi mới từ nhiều quốc gia cùng gia nhập. Cách vận hành này, có thể liên tưởng tới cách vận hành của cả nền kinh tế: Khi hệ thống Liên Minh là "chính phủ" đang điều tiết sự phát triển của nền kinh tế; Khi bạn - thuộc về một vị trí nào đó trong doanh nghiệp, nỗ lực chiếm thị phần của doanh nghiệp đối thủ, kiếm lợi thế tài nguyên khan hiếm được "chính phủ Liên Minh" phân phối, thu hút sự gia nhập của các doanh nghiệp; Khi Marketing đi trước, giữ vai trò tạo ra đường dẫn để những thành viên khác dứt điểm chiến thắng "late game". Toàn bộ sự vận hành này không khác gì cách nền kinh tế đang thực sự vận hành.
MARKETING TRONG CHUỖI GIÁ TRỊ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP
Marketer đóng vai trò "đẩy trụ" mở đường đầu game
Quay về với vai trò của Marketing, hãy nhìn trên 1 trận đánh (cạnh tranh) cụ thể. Để chiếm đánh được thị phần cuối cùng (nhà chính của địch), ta phân bổ nguồn lực, chia ra các con đường khác nhau, tới khoảng giữa game, con đường nào có tốc độ mở nhanh hơn, nhiều trụ đã được đẩy, sẵn sàng để dồn toàn lực vào đánh tới trụ cuối cùng, thì con đường đó là con đường Marketing phải chạy.
Trong thực tế, công việc này được hiểu là, những người làm Marketing cần đi ra thị trường, thử nghiệm các con đường khác nhau, nhắm vào thị phần cần khai thác, mở ra mối quan hệ kinh tế với một nhóm khách hàng tiềm năng, và xác định lộ trình dễ dàng nhất cho nhóm Sales (đội ngũ bán hàng) khai thác từ tiềm năng thành khách hàng đã chi trả. Hình dung này cũng trả lời cho nhận định, một doanh nghiệp nếu có Marketing, con đường của Sales sẽ thuận tiện nhiều.
Tất nhiên, sự phát triển và thành công của một doanh nghiệp không chỉ đến từ 2 vai trò duy nhất (đó là lý do người viết lấy ví dụ của một trận đấu 5 - 5). Team 5 người là toàn bộ doanh nghiệp, cần thực hiện mục tiêu kinh doanh là đánh chiếm thị phần (doanh số) của địch, Marketing có thể hiểu vai trò tương đương đấu sĩ hay pháp sư tùy chiến thuật, Sales có vai trò như Xạ thủ với sự hỗ trợ của các khối Vận hành có vai trò tương tự Bác sĩ và khối Sản phẩm có vai trò tương đương Rừng. Còn lãnh đạo là ai? Chính là game thủ, cũng là bạn đó - người đứng sau các tướng, nghĩ về chiến thuật chơi, hiểu lợi thế của từng tướng, chọn tướng có khả năng khắc chế đội hình đối thủ và tính toán lộ trình lên vật phẩm, lộ trình nâng cấp - công việc tương đương cấp lãnh đạo chỉ đạo chiến lược trong công ty.
Đó là vị trí của Marketing trong mục đích kinh doanh của doanh nghiệp. Vậy Marketing ở đâu trong dòng chảy của nền kinh tế năng động, hiện đại? Để trả lời câu hỏi này, ta tiếp cận các khái niệm về kinh tế.
KINH TẾ HỌC LÀ GÌ?
Kinh tế học nghiên cứu về Kinh tế, cụ thể: “Kinh tế học là nghiên cứu cách thức xã hội đưa ra các lựa chọn” - trích Phần 1, Kinh tế học (David Begg). Câu này được hiểu thế nào?
Con người trong bất kì xã hội nào cũng tương tác qua lại với nhau qua hoạt động trao đổi hàng hoá. Hàng hoá luôn có một mức độ khan hiếm nhất định với nguồn lực sản xuất giới hạn. Để phân phối hàng hóa đáp ứng đủ nhu cầu vô hạn của nhân loại, các hoạt động trong nền kinh tế diễn ra, phản ánh cách con người lựa chọn thông qua quá trình sản xuất - giao dịch - phân phối - tái sản xuất dựa trên nguồn lực được phân phối và trao đổi.
Tôi và bạn tiếp tục tiến vào hình dung về một xã hội nguyên thủy, nơi mà hoạt động kinh tế chỉ xoay quanh việc hái quả, bắt cá để hiểu rõ các khai niệm của: vì sao hàng hóa khan hiếm, nguồn lực sản xuất và phân công lao động là gì, thế nào là giao thương, vì sao lại có sự xuất hiện của tiền tệ.
THẾ GIỚI LUÔN KHAN HIẾM NGUỒN LỰC ĐỂ PHÂN BỔ
Giả định, xã hội có 100 người, phân công 50 người lên núi hái quả, mỗi người hái 1 quả 1 ngày, 50 người xuống biển bắt cá, mỗi người bắt 1 con cá mỗi ngày. Nếu bỗng một ngày nọ, xã hội ấy cần người tiêu diệt voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao, những thứ hàng hoá khác thường với công cuộc săn bắt hàng ngày, thì xã hội ấy sẽ phải điều chỉnh phân công lao động (giả định dân số không biến động, 1 người được sinh ra thì 1 người phải chết đi).
Xã hội đó phân công lại theo độ khó của cuộc săn: 30 người tìm voi chín ngà, 30 người tìm gà chín cựa, 30 người tìm ngựa chín hồng mao, vậy chỉ còn 5 người theo cha lên núi hái quả, 5 người theo mẹ xuống biển bắt cá. Với năng suất không đổi, ngày hôm đó xã hội có 5 con cá, 5 quả ngọt và 3 loại hàng hoá khác thường (voi, gà, ngựa). Sự khan hiếm về nguồn lực lao động (chỉ có 100 người), trong bối cảnh phân công chênh lệch, dẫn tới hệ quả là sự khan hiếm hàng hóa của quả ngọt và cá biển.
Khan hiếm là thực tế phải chấp nhận ngay cả trong thế giới thực tại. Lòng tham hay nhu cầu của con người là không giới hạn. Nhưng dù quy mô dân số tăng, thì nó cũng tỉ lệ thuận với sự gia tăng về quy mô nhu cầu của xã hội loài người. "Rừng vàng biển bạc" cũng có giới hạn trong một phạm vi thời gian cụ thể. "Trời sinh voi, trời sinh cỏ", nhưng nhu cầu của loài người không bao giờ chỉ dừng lại ở "cỏ". Điều này được hiểu là, ngay cả khi thiên nhiên có thể sản sinh tài nguyên tự nhiên, thiên nhiên cũng bị giới hạn tốc độ sản sinh tài nguyên mới so với tốc độ tăng trưởng dân số và tốc độ nảy sinh lòng tham của loài người. Trong bối cảnh mà nguồn lực giới hạn, nhưng nhu cầu luôn biến động, khan hiếm là thực tế phải chấp nhận đầu tiên (trước khi nói về các giải pháp của phân công lao động, giao thương, cạnh tranh hay các giải pháp kinh tế khác).
GIAO THƯƠNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ KHAN HIẾM TẠM THỜI
Giao thương xảy ra như một trong những giải pháp giải quyết vấn đề khan hiếm hàng hoá. Ở tình huống trên, nếu tình trạng khan hiếm kéo dài có thể dẫn đến sự diệt vong bởi thiếu lương thực. Vậy là người đứng đầu xã hội đó tìm tới người đứng đầu bộ tộc phương Bắc - vị hàng xóm với dân số lên tới 10.000 người. Bộ tộc phương Bắc này đồng ý trao tặng 45 quả, 45 cá cho xã hội của bạn bởi cho rằng sự hi sinh của 90 vật phẩm là không đáng kể so với 9.910 vật phẩm còn lại.
Tuy nhiên nếu cho không, thì 90 cá thể bị mất vật phẩm trong bộ tộc phương Bắc sẽ không đồng ý chịu thiệt thòi. Vậy là tộc trưởng gọi 90 người này ra, hỏi rằng điều kiện để trao cho dân tộc phương Nam 45 quả ngọt, 45 cá biển, họ sẽ hài lòng nhận lại món hàng nào của phương Nam? Nếu 90 người này chấp nhận lựa chọn vật đổi vật lấy vật, lấy voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao - những loài thú hiếm tuy không thể lấy thịt ăn, nhưng có thể lấy lông, lấy da làm vật phẩm - hoạt động giao thương này hoàn thành phiên giao dịch.
TIỀN LÀ "NGÔN NGỮ ĐƠN GIẢN" HOẠT ĐỘNG TRONG THỊ TRƯỜNG PHỨC TẠP
Nhưng nếu 90 người này không đồng ý vật đổi vật, giữa 2 bộ tộc buộc phải tìm một “vật phẩm trung gian” có khả năng quy đổi giá trị tương đương.
Giả sử, họ lựa chọn “vỏ sò” với quy ước:
1 vỏ sò = 1 quả ngọt,
1 vỏ sò = 1 con cá,
30 vỏ sò = 1 vật phẩm khác thường,
vậy bộ tộc phương Nam phải đổi 3 vật phẩm khác thường, lấy 90 vỏ sò, để trao đổi lại 45 quả ngọt, 45 con cá. Trong tình huống này, “vỏ sỏ” là một loại “tiền” - và đây là sự ra đời của tiền tệ.
Là người đọc tinh ý, bạn lại đặt câu hỏi, vậy người phương Nam đổi 3 vật phẩm khác thường ở đâu để có được 90 vỏ sò?
Lúc này khái niệm thị trường xuất hiện. Tại phương Bắc, mặt hàng khác thường (voi, gà, ngựa) không được ưa chuộng. Những người phương Nam lang thang đất trời, tìm được một vị Thủy thần đang kiếm sính lễ hỏi cưới, anh ta chấp nhận lấy 3 vật phẩm của bạn với 90 vỏ sò - thứ "tài nguyên" có sẵn ở vùng biển anh ta "giao" cho người phương Bắc khai thác đánh bắt. Phạm vi hoạt động tương tác qua lại giữa 3 bên là xã hội phương Nam, phương Bắc và Thủy thần - phạm vi chứa mối quan hệ 3 bên đó, là thị trường.
Nhưng những người phương Nam rất biết tính toán. Họ tính, để mang được 3 vật phẩm khác thường này tìm tới Thủy thần, họ phải cử ra 5 người, đi và về trong thời gian 2 ngày, tức là mỗi ngày xã hội của họ bị thiệt hại 5 con cá, 5 quả ngọt hay còn quy đổi là 10 vỏ sò. Vậy họ thương lượng, yêu cầu trao đổi với ít nhất là 100 vỏ sò để đảm bảo giá trị trao đổi tương đương trong giao dịch.
KHÁI NIỆM "KINH TẾ HỌC"
Và nếu cứ đào sâu vào các giả định khác:
Tại sao người phương Nam không tính thêm số ngày số người quay lại phương Bắc vào giá bán cho Thủy thần;
Tại sao họ không tính đến trường hợp không chỉ Thủy thần dưới biển mà cả Tráng sĩ vùng núi xa cũng đang cùng tìm kiếm 3 vật phẩm siêu khan hiếm để tăng số vỏ sò yêu cầu;
Hay nhỡ đâu trong thời gian di chuyển, xã hội của họ tìm ra phương pháp để 1 người 1 ngày hái được 2 quả, thì thiệt hại của họ sẽ lớn hơn là 10 vỏ sò…
Thì chúc mừng, bạn đã bước chân vào thế giới của kinh tế học - nơi mà ta xem xét, nghiên cứu trong điều kiện khan hiếm, cách xã hội vận hành, dựa trên hành vi của con người, để hiểu về dòng chảy giao thương, phân phối những loại hàng hoá nào, phân công nguồn lực lao động sản xuất như nào, với mức giá trị được quy đổi trên các đơn vị tiền tệ như nào trên toàn thế giới.
“Kinh tế học là việc nghiên cứu xem xã hội quyết định các vấn đề sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai. Kinh tế học nghiên cứu hành vi […], cốt lõi là dung hoà mâu thuẫn giữa mong muốn vô hạn của con người và sự khan hiếm của nguồn lực. Kinh tế học phát triển các lý thuyết về hành vi con người và kiểm chứng với thực tế”TẠM KẾT PHẦN 1
Hiểu một chút về cách các nền kinh tế vận hành thế nào, liên quan gì tới hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, mở ra những góc nhìn rộng để hiểu về luật chơi của trò chơi mà ta (Marketer tương lai) đang (chuẩn bị) "đăng nhập".
Phần 2 của "Marketing trong sự vận hành của nền kinh tế" sẽ tiếp tục giúp người đọc hiểu về cách nền kinh tế vận hành với khái niệm về hàng hóa, dòng chảy sản xuất và sự vận động của cung, cầu trên thị trường. Khi nhìn vào sự vận động của dòng cung - cầu trên thị trường, bạn đọc đến gần hơn chút nữa câu trả lời cho câu hỏi Marketing làm gì để biết về nhu cầu tiêu dùng khách hàng, hiểu lợi thế hàng hóa đang nắm giữ, nương theo xu hướng thị trường, và đóng góp vào chuỗi giá trị cho mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp.
Những bài viết của Marketing Lagi là sự kết hợp giữa trải nghiệm thực tế (mà người viết trầy trật đúc kết) và kiến thức, nguyên lý lấy từ sách vở (và được thực chứng bởi nhiều học giả, qua cả trăm năm). Bạn đọc có thể sẽ thấy "lý thuyết", cũng sẽ thấy háo hức hơn với các bài viết thiên về thực hành, người viết cũng từng như bạn, vì khi chúng ta trẻ, và khi chúng ta cảm thấy bị bao vây bởi rất nhiều "lý thuyết" được dạy tại ghế phổ thông, ta hăm hở lao vào thực hành, giải phóng năng lượng tuổi trẻ cần làm nhiều hơn đọc. Không sao cả. Nhưng chắc chắn, những kiến thức này không vô dụng, chúng cho phép ta nhìn cuộc sống ở góc độ đa chiều và sâu rộng. Bạn có thể tiếp cận với Marketing Lagi thông qua các chuyên mục thực tế hơn như Vào nghề Marketing. Nhưng nếu bạn vẫn tò mò về thế giới kinh tế và kinh doanh rộng lớn vận động như nào, muốn hiểu rõ cuộc chơi mà Marketing sẽ cạnh tranh, mời bạn tiếp tục đón đọc các bài viết mới của Chuyên mục Kinh tế & Kinh doanh.
